When a measure becomes a target, it ceases to be a good measure.
Siz keltirgan ibora ingliz tilida "Goodhart’s Law" (Gudxart qonuni) nomi bilan mashhur. Uning ma’nosi juda chuqur va hayotiy misollarga boy.
Qisqacha qilib aytganda: "Agar biror ko‘rsatkichni asosiy maqsad (plan) qilib belgilab olsangiz, u o‘zining foydalilik xususiyatini yo‘qotadi va sizni chalg‘itadi."
Mana bu qonuniyat qanday ishlashini tushuntiruvchi asosiy jihatlar:
1. Mazmun va mohiyat
Odatda ko‘rsatkichlar (masalan, oylik savdo, test natijalari, ishlab chiqarish hajmi) narsalarning qanday ketayotganini tushunish uchun o‘lchov sifatida ishlatiladi. Ammo odamlar o‘sha ko‘rsatkichga qarab mukofotlanadigan yoki jazolanadigan bo‘lsa, ular asosiy ishni chetga surib, faqatgina o‘sha raqamni "shishirish" bilan shug‘ullana boshlashadi.
Natijada:
* Raqamlar qog‘ozda chiroyli ko‘rinadi.
* Lekin asl sifat yoki haqiqiy maqsad boy beriladi.
2. Mashhur misollar
Bu qonunni tushunish uchun tarixiy va zamonaviy misollarga qaraylik:
Sovet mix zavodi: Mixlarning umumiy og‘irligi—Ishchilar faqat og‘ir va ulkan mixlar yasashgan (kichiklari qolib ketgan).
Ta’lim: Imtihon ballari — O‘qituvchilar fanni o‘rgatish o‘rniga, bolalarni faqat test yechishga (shablonga) o‘rgatib qo‘yishadi.
Dasturlash : Yozilgan kod satrlari soni—Dasturchilar oddiy funksiyani ham ataylab minglab ortiqcha satrlar bilan to‘ldirishadi.
Tibbiyot : Bemorlarning kutish vaqti—Shifokorlar sifatli davolash o‘rniga, bemorni tezroq xonadan chiqarishga harakat qilishadi.
When a measure becomes a target, it ceases to be a good measure.
Siz keltirgan ibora ingliz tilida "Goodhart’s Law" (Gudxart qonuni) nomi bilan mashhur. Uning ma’nosi juda chuqur va hayotiy misollarga boy.
Qisqacha qilib aytganda: "Agar biror ko‘rsatkichni asosiy maqsad (plan) qilib belgilab olsangiz, u o‘zining foydalilik xususiyatini yo‘qotadi va sizni chalg‘itadi."
Mana bu qonuniyat qanday ishlashini tushuntiruvchi asosiy jihatlar:
1. Mazmun va mohiyat
Odatda ko‘rsatkichlar (masalan, oylik savdo, test natijalari, ishlab chiqarish hajmi) narsalarning qanday ketayotganini tushunish uchun o‘lchov sifatida ishlatiladi. Ammo odamlar o‘sha ko‘rsatkichga qarab mukofotlanadigan yoki jazolanadigan bo‘lsa, ular asosiy ishni chetga surib, faqatgina o‘sha raqamni "shishirish" bilan shug‘ullana boshlashadi.
Natijada:
* Raqamlar qog‘ozda chiroyli ko‘rinadi.
* Lekin asl sifat yoki haqiqiy maqsad boy beriladi.
2. Mashhur misollar
Bu qonunni tushunish uchun tarixiy va zamonaviy misollarga qaraylik:
Sovet mix zavodi: Mixlarning umumiy og‘irligi—Ishchilar faqat og‘ir va ulkan mixlar yasashgan (kichiklari qolib ketgan).
Ta’lim: Imtihon ballari — O‘qituvchilar fanni o‘rgatish o‘rniga, bolalarni faqat test yechishga (shablonga) o‘rgatib qo‘yishadi.
Dasturlash : Yozilgan kod satrlari soni—Dasturchilar oddiy funksiyani ham ataylab minglab ortiqcha satrlar bilan to‘ldirishadi.
Tibbiyot : Bemorlarning kutish vaqti—Shifokorlar sifatli davolash o‘rniga, bemorni tezroq xonadan chiqarishga harakat qilishadi.
2
1
1